Alimentatie is zelden een definitieve regeling. Veranderingen in inkomen, gezondheid, leefomstandigheden of nieuwe relaties kunnen aanleiding zijn om de alimentatie te wijzigen of zelfs te beeindigen. Toch is het aanpassen van alimentatie niet iets dat u zomaar eenzijdig kunt doen. Er gelden strikte juridische regels en procedures. In dit artikel bespreken wij uitgebreid wanneer en hoe u partneralimentatie of kinderalimentatie kunt wijzigen of stoppen, welke wettelijke grondslagen hiervoor bestaan, en wat u kunt verwachten van de procedure bij de rechter.
Wanneer kan alimentatie worden gewijzigd?
Op grond van artikel 1:401 BW kan een alimentatiebeschikking worden gewijzigd als sprake is van een wijziging van omstandigheden. Dit is een breed begrip dat veel situaties kan omvatten. Denk aan een aanzienlijke inkomensverandering bij de alimentatieplichtige (ontslag, arbeidsongeschiktheid, pensionering) of bij de alimentatiegerechtigde (nieuw werk, erfenis, hogere inkomsten). Ook een wijziging in de behoefte van de alimentatiegerechtigde kan reden zijn voor aanpassing. Een bijzondere grond is dat de alimentatie van het begin af aan niet aan de wettelijke maatstaven heeft beantwoord (artikel 1:401 lid 4 BW). Dit kan het geval zijn als bij de vaststelling onjuiste of onvolledige financiele gegevens zijn gebruikt.
Partneralimentatie wijzigen
Partneralimentatie is gebaseerd op twee pijlers: de behoefte van de alimentatiegerechtigde en de draagkracht van de alimentatieplichtige. Als een van deze factoren wijzigt, kan de alimentatie worden aangepast. Sinds de Wet herziening partneralimentatie (2020) is de maximale duur van partneralimentatie verkort tot vijf jaar, met uitzonderingen voor langdurige huwelijken (langer dan 15 jaar waarbij de alimentatiegerechtigde binnen 10 jaar de AOW-leeftijd bereikt), huwelijken met jonge kinderen (tot het jongste kind 12 wordt), en op grond van een hardheidsclausule in schrijnende gevallen. De alimentatie eindigt van rechtswege als de alimentatiegerechtigde hertrouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat, of gaat samenwonen als ware men gehuwd (artikel 1:160 BW). Let op: samenwonen moet structureel zijn; een korte proefperiode is niet voldoende.
Kinderalimentatie wijzigen
Kinderalimentatie wordt berekend aan de hand van de Tremanormen, die door de werkgroep Alimentatienormen van de Raad voor de Rechtspraak zijn opgesteld. De hoogte van de kinderalimentatie hangt af van de behoefte van het kind (gebaseerd op het netto gezinsinkomen tijdens het huwelijk) en de draagkracht van beide ouders. Kinderalimentatie kan worden gewijzigd als het inkomen van een van de ouders substantieel verandert, als de verblijfsregeling wijzigt (meer of minder zorg bij een ouder), of als het kind bijverdiensten krijgt. Kinderalimentatie eindigt in beginsel op de 21e verjaardag van het kind (artikel 1:395a BW), hoewel de onderhoudsplicht voor kinderen tot 18 jaar sterker is dan die voor jongvolwassenen van 18-21 jaar.
Hoe vraagt u een wijziging aan?
Een wijziging van alimentatie wordt aangevraagd via een verzoekschrift bij de rechtbank. Hiervoor heeft u een advocaat nodig, want alleen advocaten mogen procederen bij de familierechter. De advocaat dient een verzoekschrift in waarin de gewijzigde omstandigheden worden onderbouwd met bewijsstukken: salarisstroken, belastingaangiften, werkgeversverklaringen, medische verklaringen of andere relevante documenten. De andere partij wordt in de gelegenheid gesteld om een verweerschrift in te dienen, waarna een mondelinge behandeling plaatsvindt. De rechter beslist op basis van alle feiten en omstandigheden. Het is ook mogelijk om in onderling overleg tot een wijziging te komen, maar dan moet dit worden vastgelegd in een overeenkomst die bij voorkeur door een advocaat wordt opgesteld.
Alimentatie met terugwerkende kracht wijzigen
In beginsel kan de rechter de alimentatie wijzigen met ingang van de datum waarop het verzoekschrift is ingediend. Terugwerkende kracht is mogelijk, maar de rechter is hier terughoudend mee. Als de alimentatieplichtige te veel heeft betaald, is het vaak moeilijk om dit terug te vorderen, omdat de ontvanger het geld doorgaans al heeft besteed aan levensonderhoud. De rechter kan wel bepalen dat de nieuwe alimentatiehoogte ingaat op een eerdere datum, bijvoorbeeld de datum van de gewijzigde omstandigheid. Het is daarom raadzaam om zo snel mogelijk actie te ondernemen als uw omstandigheden wijzigen.
Nihilstelling: alimentatie op nul zetten
Als de alimentatieplichtige geen draagkracht meer heeft om alimentatie te betalen, kan de rechter de alimentatie op nihil stellen (op nul zetten). Dit betekent niet dat de alimentatieverplichting definitief vervalt; als de financiele situatie verbetert, kan de alimentatie weer worden verhoogd. Een nihilstelling wordt bijvoorbeeld uitgesproken bij langdurige werkloosheid, ernstige ziekte of schuldsanering. Het is belangrijk om een nihilstelling formeel te laten vastleggen door de rechter en niet eigenmachtig te stoppen met betalen, want dan riskeert u een incassoprocedure.
Indexering van alimentatie
Jaarlijks per 1 januari wordt alimentatie geiindexeerd op grond van artikel 1:402a BW. De Minister van Justitie en Veiligheid stelt het indexeringspercentage vast op basis van het loonindexcijfer. Voor 2026 is dit percentage vastgesteld door de overheid. Indexering vindt automatisch plaats, tenzij partijen dit contractueel hebben uitgesloten. Als u nalaat de indexering toe te passen, kan de alimentatiegerechtigde deze met terugwerkende kracht vorderen over een periode van maximaal vijf jaar. Het is daarom belangrijk om jaarlijks het indexeringspercentage te controleren en de alimentatie dienovereenkomstig aan te passen.
Advies van een gespecialiseerde advocaat
Het wijzigen van alimentatie is juridisch complex en financieel ingrijpend. Een verkeerde berekening of een onvoldoende onderbouwd verzoek kan leiden tot afwijzing door de rechter. Wij adviseren u daarom om altijd een gespecialiseerde familierecht advocaat in te schakelen. Deze kan uw specifieke situatie beoordelen, een alimentatieberekening maken en u bijstaan in de procedure bij de rechter. Neem vrijblijvend contact met ons op voor een eerste adviesgesprek over uw alimentatiekwestie.